[Diễn đàn] [Diễn đàn] > Nghiên Cứu Công Nghệ Cây Trồng > Công Trình Đang Nghiên Cứu
Điều lệ sinh hoạt   Có bài mới Có bài mới Kênh RSS - TINH HOA NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
  Tìm kiếm trong diễn đàn   Events   Đăng ký Đăng ký  Đăng nhập Đăng nhập


HƯỚNG DẪN ĐƯA HÌNH ẢNH LÊN DIỄN ĐÀN - 08.2018


VĂN HÓA - QUY TẮC ỨNG XỬ VÀ NỘI QUY DIỄN ĐÀN RAU SẠCH

TINH HOA NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

 Trả lời bài  Trả lời bài  Trang  <123
Tác giả
Nội dung Sắp xếp theo thứ tự đảo ngược
  Chủ đề  Tìm kiếm Chủ đề Tìm kiếm  Tùy chọn chủ đề Tùy chọn chủ đề
adad Xem từ trên xuống
Elite Member
Elite Member
Ảnh đại diện

Gia nhập: 05 Feb 2008
Địa chỉ: Vũng Tàu
Status: Offline
Points: 93
Tùy chọn đăng bài Tùy chọn đăng bài   Thanks (0) Thanks(0)   Trích dẫn adad Trích dẫn  Trả lời bài Trả lời Direct Link To This Post Đã đăng: 23 Feb 2012 lúc 9:44am
Hihi sáng nay lang thang thấy bài cadao này hay và hữu ích cho anh em ta trong lúc băng khoăn về mùa vụ trồng trọt các loại rau cho đạt năng suất, nên dẫn về dây nè:LOL

"Tháng giêng là tháng ăn chơi
Tháng hai trồng đậu, trồng khoai, trồng cà.
 
Tháng ba thì đậu đã già
Ta đi ta hái về nhà phơi khô.
Tháng tư đi tậu trâu bò,
Để ta sắp sửa làm mùa tháng năm.
Sáng ngày, đem lúa ra ngâm
 (1)
Bao giờ mọc mầm, ta sẽ vớt ra.
Gánh đi ta ném ruộng ta
 (2)
Đến khi lên mạ, thì ta nhổ về.
Sắp tiền mượn kẻ cấy thuê,
Cấy xong thì mới trở về nghỉ ngơi.
 "

(1) Trong Miền Nam gọi là ngâm giống.

(2) Trong Nam gọi là gieo mạ.

công việc nhà nông quanh năm trích trong QVGKT lớp Sơ Đẳng (Lecture Cours Elémentaire). Công việc nhà nông được mô tả theo thứ tự thời gian trong cả năm, theo chu kỳ thời tiết. Nước ta ở vùng nhiệt đới gió mùa, mưa nhiều độ ẩm cao. Miền Bắc có 4 mùa, Trung và Nam chỉ có 2 mùa mưa và nắng. Qua bài ta biết đây là công việc nhà nông Miền Bắc. Tháng giêng ( tháng âm lịch) là tháng ăn Tết vui chơi, lễ chùa, dân mình ai cũng không muốn đi làm.

Ở Miền Bắc trồng nhiều hoa màu phụ tự túc gia đình, khoai là thức ăn phụ trộn với cơm gọi là ăn độn, dân Miền Nam sau năm 75 mới biết ăn độn, mới nghe nói từ ăn độn!

Ở Miền Nam nông dân ngoài trồng lúa, còn trồng các loại khác nhưng chủ yếu là để bán, họ biết chuyên canh, do đất rộng người thưa. Nên trong Nam có Bến Tre xứ dừa, Cổ Cò xứ dưa hấu. Trung lương xứ mận, Hóc Môn rau cải, Bà Điểm xứ trầu cau,v.v... Các ông Phạm Quỳnh, Nguyễn Bính, Nguyễn Hiến Lê vô Nam đã viết nhiều về đời sống phong phú, ruộng vườn miền Nam cũng nói lên chuyên canh xứ Nam Kỳ đã có từ lâu.

Con trâu trong câu "Tháng tư đi tậu trâu bò" cũng nêu lên nét đặc thù trong đời sống nông thôn ta xưa. Trâu là phương tiện chánh của sản xuất, có trâu phải đăng bộ ở làng xã, chủ được cấp sổ trâu cũng như sổ bộ ghe. Khi Tây vô thì lập ra sở thú y chủ yếu bảo vệ đàn trâu hầu khai thác các vùng đồn điền miền Tây. Ngoài việc đăng bộ ghi sổ, trâu còn được đóng dấu vào mông (dấu bằng đồng, nướng đỏ, đóng vô mông trâu) đề phòng trâu bị trộm. Luật ta xưa phạt người ăn trộm trâu rất nặng, có lúc phải lưu đày biệt xứ.

Việc cấy lúa cần nhiều nhơn công, trong Nam thường thì người ta cấy lấy vần công, chỉ có các nhà điền chủ lớn mới mướn công cấy. Người đứng ra lãnh bao cấy cho chủ điền gọi là đầu nậu. Sáng sớm đầu nậu thổi tù và tập hợp công cấy rồi phân bổ đến ruộng. Chủ điền thường bao ăn cho thợ cấy. 

Quay về đầu
bendiaga Xem từ trên xuống
Member
Member


Gia nhập: 06 Jun 2007
Địa chỉ: Vũng Tàu
Status: Offline
Points: 5
Tùy chọn đăng bài Tùy chọn đăng bài   Thanks (0) Thanks(0)   Trích dẫn bendiaga Trích dẫn  Trả lời bài Trả lời Direct Link To This Post Đã đăng: 06 Feb 2012 lúc 8:18pm
Từng viết bởi tigonflowers tigonflowers Đã được viết:


Cấy thưa thừa thóc
Cấy dày cóc được ăn.
Cấy thưa hơn bừa kĩ..

 

Bài này anh em ta áp dụng vào trồng rau thì chỉ có ... chính xác.LOL
Không phải chỉ có anh em thành viên mới tập trồng rau mới bị cái cảnh gieo quá nhiều hạt giống trên diện tích nhỏ để đến nổi cây con mọc lên èo ọt, không khỏe mạnh. Mà cây con không khỏe mạnh, không cứng cáp thì ta khó lòng có một mùa bội thu.

   Đối với người mới học trồng rau thì kích thước hạt giống quá nhỏ, nên khi gieo mắc phải tâm lý sợ ít: bốc có một nhúm mà rải ra cây con lên như cỏ ! Đến khi trồng có kinh nghiệm rồi, thì gieo hạt có phần nới tay hơn, nhưng khi cấy cây lớn thì cũng lại cái tâm lý "thiếu thiếu", cố nhét thêm vài cây. Vậy là rau sau khi cấy thường lớn nhanh như thổi, nên chen chúc nhau, nhìn thật đẹp mắt, nhưng thân chính thì quá ư là èo ọt. 

 Vậy anh em nhà rau ta cùng nhớ lưu tâm kinh nghiệm truyền đời của tổ tiên ta trong bài ca dao bên trên khi gieo hạt, cấy cây nhé. Vườn ra nhà ta thì cấy dày, không có cóc ăn, mà chuột, và nấm bệnh sẽ tới giúp ta tỉa bớt rau đó ạ.LOL

Quay về đầu
tigonflowers Xem từ trên xuống
V.I.P Member
V.I.P Member
Ảnh đại diện

Gia nhập: 17 Feb 2011
Địa chỉ: Saitamaken JP
Status: Offline
Points: 13
Tùy chọn đăng bài Tùy chọn đăng bài   Thanks (0) Thanks(0)   Trích dẫn tigonflowers Trích dẫn  Trả lời bài Trả lời Direct Link To This Post Đã đăng: 06 Feb 2012 lúc 12:03am
ĐÔI DÒNG VỀ TỤC NGỮ
CA DAO

G.S.Xuân Vũ TRẦN ĐÌNH NGỌC

Một nhà biên khảo gọi Tục ngữ, Ca dao là Kinh Thi Việt Nam


Với chúng ta,Tục ngữ và Ca dao là kho tàng kiến thức của tiền nhân ta chung góp lại, truyền miệng từ một người sang nhiều người, nhiều nhóm người, qua nhiều thời đại cho đến nay. Vì vậy Tục ngữ, Ca dao không chỉ rõ tác giả hay tác giả là tòan thể dân tộc.

Giáo sư Dương quảng Hàm trong Việt Nam Văn học sử yếu định nghĩa Tục ngữ như sau: “Tục: thói quen đã có lâu đời; ngữ: lời nói.” Tục ngữ là những câu nói gọn ghẽ và có ý nghĩa lưu hành tự đời xưa, rồi do cửa miệng người đời truyền đi. Tục ngữ còn gọi là ngạn ngữ vì chữ ngạn nghĩa là lời nói của người xưa truyền lại.”

Giáo sư Dương quảng Hàm cũng chia tục ngữ ra làm hai lọai:



Những câu vốn là tục ngữ, tức những câu nói thường do một người phát ra trước tiên rồi vì nó xác đáng, nó gọn ghẽ, người khác nghe đến nhớ ngay cứ thế nhắc lại mà truyền đến bây giờ.


Những câu vốn là thơ ca.Thí dụ:Thương người như thể thương thân, vốn là một câu trong Gia Huấn ca của Nguyễn Trãi.(hết trích).


Còn Ca dao là những bài hát ngắn, có vần có điệu, theo thể thơ lục bát, lục bát biến thức hay thơ bốn chữ, thơ năm chữ, cũng là truyền khẩu, mô tả tình cảm, tính tình hay phong tục của người dân quê.

Trong bài lược khảo này, người viết trước tiên chú ý đến những câu Tục ngữ, Ca dao giúp nhà nông làm ruộng vì nước ta từ hồi lập quốc, sau thời kì du mục, vốn là một nước lấy nông nghiệp làm căn bản (dĩ nông vi bản).

Nền nông nghiệp còn phôi thai nên trông cậy vào thời tiết rất nhiều. Mưa thuận gió hòa thì được mùa, người người no ấm; nhà nhà vui tươi. Mưa giông bão dữ hay lụt lội, mùa màng thất bát, đói khổ trông thấy. Vì vậy thời tiết là câu cửa miệng mọi người trao đổi những khi gặp nhau:



Gió này ngày mai mưa không?
Coi trăng buổi tối, điềm này có lẽ hạn hán mất!
Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa.



Dưa gang, dưa hồng, dưa hấu, dưa chuột (leo) chỉ cần một lượng nước vừa phải, nước nhiều sẽ làm thối rễ. Trái lại, lúa thì càng nhiều nước càng tốt. Có những lọai lúa, nước dâng cao tới đâu, lúa trồi lên tới đó.

Muốn cho lúa tốt, thu họach khá, ông bà ta dạy con cháu:


Ăn kĩ no lâu
Cày sâu tốt lúa.




Khi xưa, một năm cấy được hai vụ lúa, vụ chiêm tháng 5 và vụ mùa tháng 10. Sau vụ mùa, muốn cho ruộng lấy lại mầu mỡ như trước, ngòai phân bón, nông dân phải cày vỡ xong xếp những tảng đất ấy lên như ta xếp gạch, hòn nọ chồng trên hòn kia, cao khỏang 80-100cm, kéo dài suốt chiều dọc hay chiều ngang của ruộng, gọi là xếp ải. Mặt trời rọi ánh nắng mùa Đông qua những chồng ải và gió heo may hun hút thổi làm đất khô đi, mềm tơi ra, lấy lại những chất mầu mỡ nhất là khi ải gặp nước liền tan ra dễ dàng vì đất trở nên xốp, cây lúa gặp đất này là bắt rễ nhanh chóng, phát triển mau lẹ. Nếu không xếp ải, đất bị chai, quánh, cứng như đá cây lúa khó lòng bắt rể và nẩy nở được.

Ải đã phơi kĩ, đủ nắng nhưng khi đổ ải không nhiều nước thì cũng không tốt:

Ải thâm không bằng dầm ngấu.



Việc chọn giống thóc tốt rất ảnh hưởng đến cây lúa sau này:



Tốt giống, tốt mạ.
Tốt mạ, tốt lúa.



Nhà nông phải biết những nguyên nhân làm cây lúa không phát triển, như mùa Đông heo may se lạnh quá lúa co cụm lại, mùa Hè ruộng thường thiếu nước:


Đông chết se
Hè chết nước.




Làm ruộng phải đúng thời tiết mới mong có kết quả tốt. Làm trái thời tiết dễ thất bại:

Bươn chải không bằng phải thì.

Có nhiều người cứ nghĩ mỗi cụm lúa là một lượm lúa nên cố cấy dày. Cấy dày quá cây lúa chen chúc không đủ đất ăn sẽ không cho thóc:


Cấy thưa thừa thóc
Cấy dày cóc được ăn.
Cấy thưa hơn bừa kĩ..



Thừa mạ thì bán, chớ có cấy dày ăn rơm. Theo kinh nghiệm, người thợ cấy biết phải đặt cây lúa cách khỏang bao nhiêu, thí dụ hai gang tay một cây thì cứ con mắt họ nhìn cũng y khỏang cách, không sai biệt bao nhiêu.

Vụ lúa mùa, phải cấy sâu cây lúa mới vững. Còn vụ chiêm, vì đã xếp ải lại nhiều nước, cấy nông hơn cây lúa cũng dễ bắt rễ.



Tháng sáu thì cấy cho sâu
Tháng chạp cấy nhảy mau mau mà về.




Khi cây lúa đã cấy xong rồi, có hai việc cần làm thường xuyên để săn sóc ruộng lúa là cào cỏ và tát nước. Ruộng không thể để khô, nếu thấy ruộng kém nước là phải tát nước vào. Cây lúa mọc lên, cỏ cũng cứ thế mọc theo, tranh đất với lúa. Lúc này các cô thôn nữ phải cầm mỗi người một cái cào ra ruộng, đi từng luống cào cho cỏ bật gốc và cỏ sẽ chềt. Những dúm cỏ đó, các cô dùng chân đạp dúi sâu xuống bùn, cỏ thối ra lại thành phân bón lúa.

Nắm cỏ, giỏ thóc.

Như đã nói, làm nghề nông ở xứ ta dựa vào thời tiết rất nhiều. Nếu không đóan được thời tiết nhiều khi hư hỏng cả vụ lúa đã đến lúc được ăn:

Xanh nhà hơn già đồng

nghĩa là thà gặt non một chút đưa về nhà còn hơn để ở ngòai đồng lỡ mưa gió giông bão đến bất ngờ, lúc đó không kịp gặt thì gần như mất trắng.

Lúa gặt về sân rồi, phải qua nhiều công đọan mới thành ra những thúng thóc. Ngày mùa, mưa gió là đại họa cho nông dân:




Cơn mưa đằng đông vừa trông vừa chạy
Cơn mưa đằng tây mưa dây bão giật
Cơn mưa đằng nam vừa làm vừa chơi
Cơn mưa đằng bắc đổ thóc ra phơi



Thời khóa biểu phải sắp cho đâu vào đó:



Nắng sớm trồng cà
Mưa sớm ở nhà phơi thóc



Mưa sớm tức lúc còn đêm thì sáng sẽ tạnh, sẽ có mặt trời, ở nhà đem thóc ra phơi
Nửa đêm thấy hiện tượng trên trời nhà nông cũng đóan được ngày hôm sau ra sao:

Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa.

Nhưng cũng đừng chểnh mảng với công việc, hãy chuẩn bị khi trời lại đẹp trở lại:

Mưa chẳng qua ngọ, gió chẳng qua mùi.

Ngọ là giữa trưa, Mùi là sau đó một giờ. Khi xưa, tiền nhân chúng ta chỉ dùng âm lịch như người Hoa nên mặt trăng lấy làm căn cứ và rất quan trọng trong cách tính này. Người nông dân cứ theo câu ca sau đây mà biết hình dáng mặt trăng lớn nhỏ sẽ như thế nào, bởi nhiều ngày mùa hè, tối vẫn còn phải làm khi có ánh trăng soi sáng:



Mồng một không trăng
Mồng hai lá lúa (rất nhỏ)
Mồng ba câu liêm
Mồng bốn lưỡi liềm
Mồng năm liềm giật
Mồng sáu thật trăng
----------
Mười rằm trăng náu
Mười sáu trăng treo
Mười bảy sảy giường chiếu
Mười tám trăng lẹm
Mười chín dụn dịn
Hai mươi giấc tốt
Hăm mốt nửa đêm
Hăm hai bằng tai
Hăm ba bằng đầu
Hăm bốn ở đâu
Hăm lăm ở đấy
Hăm sáu đã vậy
Hăm bảy làm sao
Hăm tám thế nào
Hăm chín thế ấy
Ba mươi không trăng.



Người nhà nông thường nhìn trăng mỗi tối để đóan thời tiết cho ngày hôm sau:



Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì mưa.
Muốn ăn lúa tháng năm, trông trăng rằm tháng tám.
Muốn ăn lúa tháng mười, trông trăng mồng tám tháng tư.



Mùa hè, nhìn sao dễ biết nhất, nhìn mây dễ nhận ra trời sẽ nắng hay mưa:



Dày sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
Mây xanh thì nắng, mây trắng thì mưa.



Không phải những nhà thiên văn học có thiên lí kính, người nông dân vẫn biết sao to hơn trăng nhiều:

Ông trăng một sào, ông sao một mẫu.

Nước mưa từ trời rơi xuống vào đúng lúc cần cho cây lúa thì quan trọng vô cùng:



Mồng tám tháng tư không mưa
Bỏ cả cày bừa mà lấp (vất) lúa đi
Bao giờ cho đến tháng mười
Lúa tốt bời bời nhà đủ người no.



Mưa quan trọng bậc nhất vì dẫn thủy nhập điền còn quá thô sơ, máy móc không có, sức người có hạn trong khi cây lúa thiếu nước là chết khô:



Mồng chín tháng chín không mưa
Mẹ con bán cả cày bừa mà ăn
Mồng chín tháng chín có mưa
Mẹ con đi sớm về trưa mặc lòng.



Phải thì, phải tiết, không gió bão là điều nhà nông mong mỏi:



Ơn trời mưa nắng phải thì
Nơi thì bừa cạn, nơi thì cày sâu
Công lênh chẳng quản ai đâu
Ngày nay nước bạc, ngày sau cơm vàng.



Cảnh tượng đầm ấm và yên vui, trời và người cùng hòa một điệu:



Tháng chạp cày vỡ ruộng ra
Tháng giêng làm mạ mưa sa đây đồng
Ai ơi cùng vợ cùng chồng
Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa.



Cầu vồng ngũ sắc cũng cho những tin tức về mưa gió. Cầu vồng rạp (thấp) khác với cầu vồng cao:

Vồng rạp mưa rào, vồng cao gió táp

Cầu vồng có đọan chân gọi là mống. cũng có thể cho tin tức:

Mống dài trời lụt, mống cụt trời mưa.

Ngòai cầu vồng và mống, nông dân còn nhìn ráng - do ánh mặt trời rọi vào mây mà thành ra . Ráng cũng cho tin tức về thời tiết:



Ráng mỡ gà thì gió, ráng mỡ chó thì mưa.
Ráng vàng thì nắng, ráng trắng thì mưa.



Mỡ gà mầu vàng nhạt, mỡ chó mầu trắng bệch.
Mùa hè, mây đen hay trắng thường cuốn lên như cái vòi hay như một cây cột cao ở chân trời. Nông dân gọi là vòi rồng đang lấy (hút) nước.



Rồng đen lấy nước thì nắng
Rồng trắng lấy nước thì mưa.



Thời tiết luôn luôn quan trọng nhưng nó nằm ngòai tầm tay của con người: Cau không ưa nước lắm:

Được mùa cau, đau mùa lúa

Nước mưa rót xuống ngọn cau, theo thân cau chảy xuống, ngươi ta bắt vòi bằng một tầu cau để hứng nước mưa vào bể nước, dùng để nấu nướng vì nước giọt cau sạch trong khi nước sông, nước ao chỉ để rửa ráy, giặt giũ.



Tre ngà trổ hoa, lúa mùa rồi hỏng
Tháng tám mưa trai, tháng hai mưa thóc.



Trai đây có lẽ là trai sò dưới sông được dịp sinh sôi. Mùa đông gió bấc từ hướng bắc thổi xuống, khô và se lạnh. Mưa phùn, gió bấc hay mưa dầm gió bấc cho biết thời tiết khó chịu. Miền Bắc Việt có khi mưa suốt cả tuần. Trồng tỉa cũng phải tránh gió bấc:



Bốc mả kiêng ngày trùng tang
Trồng lang kiêng ngày gió bấc



Trùng tang là hai cái tang một lúc. Trồng dây lang ngày gió bấc, lang dễ bị héo bị khô, dễ chết. Cây cỏ cũng cho những điềm báo thời tiết:



Mùa hè đang nắng, cỏ gà trắng thì mưa.
Cỏ gà mầu trắng, điềm nắng đã hết.



Cỏ gà là lọai cỏ ăn lan rất mạnh, khi già cho những cái dây đầu nở phình to như cái đầu con gà, trẻ nhỏ vẫn thường lấy chọi vào nhau xem cỏ anh nào dai. Rễ cây si nếu tự nhiên đâm ra trắng thay vì nâu cũng là:



Rễ xi đâm trắng phau phau
Mưa to gió lớn rủ nhau cùng về.



Khi nghe những con diều hâu rít lên trên không trung hay thấy kiến cánh bay ra, chuồn chuồn bay nhiều ắt là có thay đổi thời tiết:



Diều hâu rít lưỡi, lạnh giá tới nơi
Kiến cánh vỡ tổ bay ra, bão táp mưa sa gần tới.
Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay thì bão.



Tục ngữ cũng dạy cách trồng cây sao cho hợp lí, như cau chỉ lưa thưa mấy cành lá nhỏ, ít bóng râm, nên trồng ở sân trước vì cần ánh nắng phơi phóng lúa thóc, vải sồi; còn chuối đẻ ra từng bụi, nhiều bóng râm thì nên trồng ở vườn sau:

Chuối đàng sau, cau đàng trước.

Nhiều thứ cây phải dùng vồ đập gọi là “khảo” như ăn cướp khảo của khổ chủ, nó mới chịu đâm bông kết trái. Mít là lọai này, người ta lấy vồ đập mạnh vào gốc mít ngáy tết Đoan ngọ hay cắt bớt cành để nó “bói” trái. Còn chanh thì phải xới đất xung quanh cho xốp nhiên hậu mới nhiều quả.

Mít chạm cành, chanh chạm rễ.

Hình thù các trái cũng cho biết nó ngon hay không:

Mít tròn, dưa méo, thị vẹn trôn.

Thị là quả thị cùng họ với hồng, có mùi thơm ngào ngạt khi chín, thịt nhão hơn hồng và có hột khá to. Vẹn trôn là phần dưới quả thị hơi dẹt, để đứng không nghiêng.

Người con trai khi xưa “tam thập nhi lập” ba mươi tuổi là đứng vững một mình. Ba việc quan trọng của anh ta, ba việc khó nhất trong đời người con trai:




Tậu trâu, cưới vợ, làm nhà
Trong ba việc ấy lo là khó thay!



Việc tậu trâu có ảnh hưởng đến nền kinh tế gia đình của anh sau này nên:

Con trâu là đầu cơ nghiệp.

Chẳng vậy mà có người cưới được vợ, làm được nhà nhưng suốt đời không tậu được một con trâu (Con trâu - Trần Tiêu).

Ở những vùng đất xốp, pha cát, thí dụ một số vùng ở Thanh Hóa, người nhà nông chỉ cần sắm bò. Nhưng nếu đất sét nhiều, dai, quánh, cứng hoặc có pha sỏi đá thì phải mua trâu mới chịu nổi vì trâu khỏe hơn bò nhất là những con trâu mộng to lớn dềnh dàng sức khỏe không thua gì voi.

Muốn tậu trâu, tậu bò phải học một mớ kinh nghiệm của tiền nhân: Đây là tướng trâu tốt:



Sừng cánh ná, dạ bình vôi, mắt ốc nhồi.
Mồm gầu dai, tai lá mít, đít l*ng bàn.
Đầu thanh, cao tiền, thấp hậu. Chẳng tậu thì sao?



Đây là tướng trâu xấu:



- Xa sừng, mắt lại nhỏ con,
Vụng đàn, chậm đẽo ai còn nuôi chi!
- Chân to, bàn nặng kéo cày làm sao?
Lại thêm tiền thấp hậu cao
Đuôi chùng quá gối đi nào được đâu!



Nhìn dọc con trâu, phía đầu cao, phía đuôi thấp mới là trâu tốt. Còn trái lại là trâu xấu.



Hàm nghiến lưỡi đốm hoa cà
Vểnh sừng, tóc chóp cửa nhà không yên.



Người nông dân xưa nay chỉ thích trâu đen:

Trâu trắng đi đâu mất mùa đấy.

Con trâu trong khỏang từ 4-8 tuổi là sung sức nên được ưa chuộng hơn trâu quá non hoặc quá già:



Trâu năm sáu tuổi còn nhanh
Bò năm sáu tuổi đã tranh cõi già
Đồng chiêm xin chớ nuôi bò
Mùa đông tháng giá bò dò làm sao?



Đồng chiêm thường đất xấu, nước phèn, nước lợ rò vào, làm cực mà có ăn ít chứ không như đồng đất đã thuần. Bò dò là bò dò dẫm bước đi.

Trâu quá sá, mạ quá thì

Quá sá là quá tuổi. Mạ quá thì là mạ già quá không cấy được nữa. Nông dân khi ngâm thóc cho nảy mầm phải ghi nhớ từng ngày. Thóc đã nảy mầm đem ra ruộng gieo vãi. Chỉ dăm ngày là cây lúa đã hình thành, nông dân đếm từ lúc gieo đến lúc nhổ mạ đem đi cấy là đúng bao nhiêu ngày, để quá ngày mạ quá thì không cấy được nữa mà phải gieo mẻ thóc khác. Trước khi cấy cũng cần phải giũ cho sạch đất bám ở gốc mạ và cắt ngọn mạ, xong mới cấy. Những kinh nghiệm chung để tậu trâu bò:



Trâu hoa tai, bò gai sừng.
Trâu tóc chóp, bò mũ mấn.



Ngòai trâu bò, nhà nông cũng nuôi gà vịt để ăn thịt và chó để giữ nhà. Gà đẻ sai trứng rất được ưa chuộng:



Nuôi gà phải chọn giống gà
Gà dù bé giống nhưng mà đẻ sai.
Thứ nhất là giống gà nâu
Lòng to, thịt béo về sau đẻ nhiều.
Gà nâu chân thấp mình to
Đẻ nhiều trứng lớn con vừa khéo nuôi
Chả nên nuôi giống pha mùi
Đẻ không được mấy, con nuôi vụng về.



Nuôi chó để giữ nhà, phòng trộm đạo. Chó giống phải có tiêu chuẩn sau đây:



Chó khôn tứ túc huyền đề
Tai thì hơi cúp, đuôi thì hơi cong
Giống nào mõm nhọn đít vòng
Ăn càn, cắn bậy ấy không ra gì.



Về kinh nghiệm chế tạo nông cụ, người nông dân cũng làm theo ca. Thí dụ: mua hoặc đẽo bắp cày dài 9 gang (mỗi gang là 20cm) là vừa. Nếu dài đến 10 gang thì tốn sức trâu vô ích vì bắp càng dài thì lưỡi cày càng ăn sâu xuống đất, trâu khó nhọc mới kéo đi được.

Chín gang trâu cười, mười gang trâu khóc.

Dân cư ở vùng đồng bằng nước ta làm nông nghiệp nhưng những vùng ven biển, người dân đa số làm nghề đánh cá. Ngư phủ phải kinh nghiệm về nước lên, nước ròng để trù liệu chính xác những chuyến ra khơi hoặc trở về đất liền mà không bị trở ngại.



Tháng giêng tháng bảy phân minh
Mồng năm, mồng chín, thìn sinh tị hồi.
Tháng tám cho lẫn tháng đôi
Mồng ba mười bảy tị lai, ngọ hòan
Tam cửu tòng như nguyệt tiền
Ngày hai mươi chín nước liền thụ thai
Mười ba sinh con thứ hai
Tuất thăng, mão giáng chẳng sai chút nào.
Tháng tư đối với tháng mười.
Sinh con mười một cùng thời hăm lăm
Tháng một chi khác tháng năm
Đã tường mồng chín, chớ nhằm hăm ba
Tháng sáu, tháng chạp suy ra
Mồng bảy, hăm mốt ấy là nước sinh.


(còn tiếp)

GS Xuân Vũ TRẦN ĐÌNH NGỌC
http://cadaotucngu.com


Mua + Bán gây quỹ từ thiện

"Tâm hồn tôi là một vườn hoa lá, rất đậm hương và rộn tiếng chim."



Quay về đầu
tigonflowers Xem từ trên xuống
V.I.P Member
V.I.P Member
Ảnh đại diện

Gia nhập: 17 Feb 2011
Địa chỉ: Saitamaken JP
Status: Offline
Points: 13
Tùy chọn đăng bài Tùy chọn đăng bài   Thanks (0) Thanks(0)   Trích dẫn tigonflowers Trích dẫn  Trả lời bài Trả lời Direct Link To This Post Đã đăng: 05 Feb 2012 lúc 11:56pm
Văn hóa nông nghiệp qua ca dao, tục ngữ
 

Thu hoạch

Nền văn hóa nông nghiệp, sản xuất lúa nước truyền thống của dân tộc ta đã để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa, sinh hoạt, lao động. Trải qua bao thế hệ cha ông ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong sản xuất và dự báo những hiện tượng tự nhiên như nắng, mưa, gió rét, bão lụt có ảnh hưởng đến mùa màng, thời vụ. Những kinh nghiệm máu xương của bao đời được tích tụ trong những câu tục ngữ, ca dao về trồng lúa, trồng cây, chăn nuôi… Đây chính là bài học quý giá mà người nông dân Việt Nam xưa kia truyền lại cho các thế hệ cháu con.

Khi chưa có khoa học khí tượng, cha ông ta đã biết dựa vào quá trình quan sát thời tiết, sự vật và rút ra được những quy luật ngắn gọn, cụ thể về những biến động mưa, nắng:

“Mây xanh thì nắng, mây trắng thì mưa”

“Mây kéo xuống biển thì nắng chang chang,
Mây kéo lên ngàn thì mưa như trút”

“Mống đông vồng tây, chẳng mưa dây cũng bão giật”

“Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”

“Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay thì bão”

“Én bay thấp mưa ngập cầu ao,
Én bay cao mưa rào lại tạnh”

“Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm”

“Ếch kêu uôm uôm, ao chuôm đầy nước”…

Nếu như người dân đồng bằng nhìn chim én bay, chuồn chuồn lượn để dự đoán thời tiết thì người dân trung du lại dựa vào chú ong để đoán định:

“Ong về mần nhiều, liệu chiều kiếm củi”

“Ong vàng làm thấp, bão sấp bão ngửa”

Về khí hậu nóng, lạnh trong các tháng cũng được đánh dấu mốc trong ca dao, tục ngữ:

“Gió bấc hiu hiu, sếu kêu thì rét”

“Tháng giêng rét đài, tháng hai rét lộc, tháng ba rét nàng Bân”

“Tháng tám nắng rám trái bưởi”

“Đầu năm sương muối, cuối năm gió nồm”.

Các nét đặc biệt của các tháng trong năm được truyền qua bao đời

“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng”

“Ngày tháng mười chưa cười đã tối”

“Buồn về một nỗi tháng giêng,
Con chim cái cú nằm nghiêng thở dài.
Buồn về một nỗi tháng hai,
Đêm ngắn ngày dài, thua thiệt người ta.
Buồn về một nỗi tháng ba,
Mưa dầm, nắng lửa, người ta lừ đừ.
Buồn về một nỗi tháng tư,
Con mắt lừ đừ, cơm chẳng muốn ăn.
Buồn về một nỗi tháng năm,
Chửa đặt mình nằm, gà gáy chim kêu”

Cấy lúa

Sự luân chuyển của thời gian cũng được miêu tả chính xác, sinh động:

“Qua giêng hết năm, qua rằm hết tháng”

“Nắng chóng trưa, mưa chóng tối”

“Mồng một lưỡi trai, mồng hai lá lúa.
Mồng ba câu liêm, mồng bốn lưỡi liềm
Mồng năm liễm giật, mùng sáu thật trăng…”

“Mười rằm trăng náu, mười sáu trăng treo”
“Gió nam đưa xuân sang hè”

Để gieo cấy thành công, đúng thời vụ và bội thu người dân phảI quan sát tỉ mỉ các hiện tượng tự nhiên trong một quá trình nhất định, ghi nhớ các kỹ thuật canh tác để rút thành cẩm nang kinh nghiệm sản xuất cho bao thế hệ.

Muốn gieo trồng, cày bừa không phải cứ tùy tiện thích trồng lúc nào là trồng. Mà phải dựa vào các điều kiện thuân lợi của tự nhiên:

“Mồng chín tháng chín có mưa,
Thì con sắm sửa cày bừa làm ăn.
Mồng chín tháng chín không mưa,
Thì con bán cả cày bừa đi buôn”

“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,
Hễ nghe tiếng sấm, phất cờ mà lên”

“Phân tro không bằng no nước”

“Tỏ trăng mười bốn được tằm
Tỏ trăng hôm rằm thì được lúa chiêm”

“Thiếu tháng hai mất cà,
Thiếu tháng ba mất đỗ,
Thiếu tháng tám mất hoa ngư,
Thiếu tháng tư mất hoa cốc”

Dựa vào tự nhiên, tuân thủ theo nguyên tắc “mùa nào thức nấy” đã ăn sâu trong suy nghĩ, kinh nghiệm lao động:

Chùa Hương

“Anh ơi! Cố chí canh nông,
Chín phần ta cũng dự trong tám phần.
Hay gì để ruộng mà ngăn,
Làm ruộng cấy lúa, chăn tằm lấy tơ.
Tằm có lứa, ruộng có mùa.
Chăm làm trời cũng đền bù có khi…”

“Tháng giêng là tháng ăn chơi,
Tháng hai trồng đậu, trồng khoai, trồng cà
Tháng ba thì đậu đã già
Ta đi ta hái về nhà phơi khô
Tháng tư đi tậu trâu bò
Để ta sắm sửa làm mùa tháng năm…”

“Đom đóm bay ra, trồng cà tra đỗ,
Tua rua, bằng mặt, cất bát cơm chăm”

“Đất thiếu trồng dừa, đất thừa trồng cau”
”Thưa ao tốt cá”

“Nhai kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa”

“Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa”
“Năm trước được cau, năm sau được lúa”

“Tháng giêng trồng trúc, tháng lục trồng tiêu”

“Mạ úa cấy lúa chóng xanh,
Gái dòng chóng đẻ sao anh hững hờ?”

“Nhờ trời mưa gió thuận hoà.
Nào cầy nào cấy, trẻ già đua nhau.
Chim, gà, cá, lợn, cành cau,
Mùa nào thức nấy giữ màu nhà quê”

“Làm ruộng ăn cơm nằm,
Chăn tằm ăn cơm đứng”

“Hễ mà hoa quả được mùa,
Chắc là nước bể, nước mưa đầy trời.
Ai ơi nên nhớ lấy lời.
Trông cơ trời đất, liệu thời làm ăn”

Chăn trâu

Các giống vật nuôi gắn liền với đời sống nông nghiệp cũng được người dân Việt lựa chọn, chăm sóc kĩ càng để chúng đem lại lợi ích cao nhất, thiết thực nhất, đặc biệt là hình ảnh con trâu, biểu tượng gắn liền với nhà nông được nhắc đến một cách rất quí trọng:

“Trâu ơi ta bảo trâu này,
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta.
Cấy cày giữ nghiệp nông gia.
Ta đây trâu đấy, ai mà quản công!
Bao giờ cây lúa còn bông, thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn”.
“Con trâu là đầu cơ nghiệp”

“Trâu gầy cũng tày bò giống”

“Trâu năm sáu tuổi còn nhanh,
Bò năm sáu tuổi đã tranh về già,
Đồng chiêm xin chớ nuôi bò,
Mùa đông tháng giá, bò dò làm sao!”

“Nuôi gà phải chọn giống gà,
Gà ri bé giống nhưng mà đẻ mau
Nhất to là giống gà nâu,
Lông dày thịt béo về sau đẻ nhiều”

“Chó khôn tứ túc huyền đề.
Tai hơi cúp, đuôi thì hơi cong.
Giống nào mõm nhọn đít vồng,
Ăn càn cắn bậy ấy không ra gì”

“Giàu nuôi lợn nái, lụi bại nuôi bồ câu”.

“Lợn đói một năm không bằng tằm đói một bữa”.

“Làm ruộng có năm, nuôi tằm có lứa”

“Dâu non ngon miệng tằm”…

Vất vả một nắng hai sương

Với những câu ca dao, tục ngữ có vần có điệu, duyên dáng, sinh động, dễ nhớ…cha ông ta đã gửi gắm tình cảm gắn bó, hòa mình với thiên nhiên, đồng thời ấp ủ khát vọng chinh phục, cải tạo thiên nhiên, đó là những cách nghĩ, nếp sinh hoạt, lao động sản xuất của người dân nông nghiệp. Người Việt xưa luôn có ý thức về việc đúc rút, gìn giữ, lưu truyền những kinh nghiệm quí báu cho các thế hệ nối tiếp.

Ngày nay tuy khoa học kỹ thuật đã tiến bộ vượt bậc, con người đã dự báo chính xác các hiện tượng tự nhiên một cách nhanh chóng, chính xác và các biện pháp khắc phục trở ngại do tự nhiên mang lại, bay cao bay xa chinh phục những chân trời mới. Việc sản xuất nông nghiệp được áp dụng khoa học kỹ thuật cho thu hoạch tối ưu, có thể sản xuất nhiều mùa trong năm… Song thiết nghĩ thành tựu ấy vẫn được dựng xây trên cái nền cơ bản xa xưa: kinh nghiệm dân gian

VIỆT KHUÊ (t.h)

http://e-cadao.com



Mua + Bán gây quỹ từ thiện

"Tâm hồn tôi là một vườn hoa lá, rất đậm hương và rộn tiếng chim."



Quay về đầu
sâurau Xem từ trên xuống
Moderator
Moderator
Ảnh đại diện

Gia nhập: 21 Feb 2009
Địa chỉ: qBthanh -TP.HCM
Status: Offline
Points: 70
Tùy chọn đăng bài Tùy chọn đăng bài   Thanks (0) Thanks(0)   Trích dẫn sâurau Trích dẫn  Trả lời bài Trả lời Direct Link To This Post Đã đăng: 05 Feb 2012 lúc 11:33pm
Tớ mở hàng cho đề nghị của Phú nhé:

Được mùa lúa, úa mùa cau
Được mùa cau, đau mùa lúa.

Khí hậu tốt cho lúa thì bất lợi đối với cau và ngược lại năm nào cau được mùa thì lúa dễ bị mất mùa.
Quay về đầu
maivanphu Xem từ trên xuống
:Ban Quản Trị:
:Ban Quản Trị:
Ảnh đại diện
Manager RauSach

Gia nhập: 06 Jun 2007
Địa chỉ: TP.HCM
Status: Offline
Points: 1035
Tùy chọn đăng bài Tùy chọn đăng bài   Thanks (0) Thanks(0)   Trích dẫn maivanphu Trích dẫn  Trả lời bài Trả lời Direct Link To This Post Đã đăng: 05 Feb 2012 lúc 9:16pm
TINH HOA NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

        Sau vài năm lặn lội mày mò nghiên cứu, cũng như vác cặp đi học hỏi khắp nơi về kỹ thuật sản xuất nông nghiệp, chủ yếu giai đoạn này là kỹ thuật sản xuất rau và một ít là hoa và cây cảnh, phú cùng anh em chợt nhận ra một vài điều chân thật, đơn sơ mà rất là diệu dụng.

        Có lẽ phải có "duyên" phú và anh em mới có thể trao đổi nhiều và thật nhiều những kiến thức, kinh nghiệm và sự trả giá cho những bài học nhỏ nhoi, và tư duy nông cạn những năm tháng qua. Tuy nhiên, có một vấn đề mà phú rất tâm đắc, nhận thấy cần ưu tiên thảo luận sớm với anh em. Bởi vì, điều hay ta cố gắng chia sẻ liền, để lợi ích đến với đồng bào thật nhanh, thật rộng và kịp lúc. 

       Thưa anh chị em thành viên, vấn đề phú muốn cùng anh em lục lọi, tầm sưu, chắt lọc và đào sâu phân tích để rút ra những thứ hữu dụng cho chính chúng ta và lợi ích lâu dài với nông nghiệp nước nhà, đó là:

" Những tinh hoa sản xuất nông nghiệp đã được tổ tiên nhiều đời đúc kết lại trong dân gian qua các phương tiện mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam như: vè, ca dao, tục ngữ, câu vần, câu đố, mẹo vặt truyền miệng,..."

Ngày xưa, khi còn học cấp một - lúc đó học dở ơi là dở -phú được học mấy câu như thế mà đâu thấy hết sự uyên thâm của bậc tiền bối:

" Chuồn chuồn bay thấp thì mưa
   Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm"

Hồi đó, chỉ biết khi chiều về, gió thổi se se lạnh, thấy chuồn chuồn bay là là ngang tầm, thì cả đám tụi mình hùa nhau đuổi bắt chuồn chuồn chơi, chứ đâu có quan tâm cái vụ "trời sắp mưa" này làm gì. 

         Qua nhiều năm tháng, Phú cùng anh em say mê học đủ thứ kiến thức từ sách báo, đề tài khoa học, học lóm,... rồi cắp căp học thêm các môn bên lề như võ thuật, phật pháp, y học, nông nghiệp, kinh doanh,...Đến nay, khi mọi thứ xung quanh có vẻ tạm lắng lại theo cái vọng động của tâm, thì bất giác giật mình khi nhận ra các kiến thức uyên thâm nhất của nền nông nghiệp Viêt Nam (không chỉ có vậy) đều đã được thế hệ đi trước đúc kết vào những tuyệt tác văn chương lưu truyền mãi đến đời nay. Có thể nói ca dao, vè, tục ngữ cho đến những lời dạy mộc mạc như các "mẹo" được thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau, ở Việt Nam ta là cả một kho tàng tri thức được đúc kết qua suốt hành trình hơn 4000 năm kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp. 

          Vậy, vì sao ta lại bỏ quên cả một kho tài liệu mênh mông bát ngát mà vô cùng chuẩn xác, phong phú cũng như rất đỗi phù hợp với điều kiện thiên nhiên của nước nhà? Có lẽ chúng ta đã bị ảnh hưởng quá nhiều bởi cái hòa nhoáng gọi là "khoa học công nghệ cao" của các nước phương tây chăng? Có lẽ qua nhiều năm tháng, khi mà Việt Nam đang chuyển mình đi trên con đường hiện đại hóa, và nông nghiệp đã "lỡ" bị đánh giá thấp trong nhận định sai lầm của thế hệ lãnh đạo những năm vừa qua chăng? Có lẽ do thế hệ trẻ như anh em trạc tuổi Phú không mấy thời gian được sống trong bầu không khí sản xuất nông nghiệp thuần túy, để được truyền thụ những "tuyệt tác" nông nghiệp nữa? ... Uhm, nhiều lý do lắm. 
          Trưa nay, ngồi nghe chương trình radio "Quang hò Bắc Ninh cho thiếu nhi", thấy mọi người cố gắng gìn giữ từng chút di sản văn hóa tuyệt diệu của dân tộc, mình chợt thấy buồn buồn vì chưa góp được gì nhiều cho đất nước. 

          Có lẽ, đã nhiều lần anh chị em chợt nhận ra những điều tương tự như những dòng cảm nghiệm mà phú vừa nêu lên. 
 Vậy mong anh em chúng ta hãy cùng nhau sưu tầm và viết lên đây những câu ca dao, tục ngữ, vè... liên quan đến nông nghiệp; anh em ta thâu lượm và cùng viết lên đây một chút kinh nghiệm nhỏ nhoi thực nghiệm lời cha ông chỉ dạy. Để chúng ta, cùng nhau phân tích, cùng nhau thảo luận, cùng nhau hiểu cho rõ điều gởi gắm tinh túy của tổ tiên ta cho thế hệ mai sau. Để từ đây, và những thế hệ kế tiếp sẽ có thêm một nguồn tư liệu phong phú làm nền tảng cho công cuộc nghiên cứu chuyên sâu, cho những thử nghiệm ứng dụng nông nghiệp sáng tạo mang đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam, nhưng vẫn đầy đủ khả năng cạnh tranh với bạn bè khắp cùng các châu thổ.Clap

Vâng xin mời anh em ta cùng sưu tầm và phân tích.....
An trú trong hiện tại - giờ phút đẹp tuyệt vời...

Email: maivanphu@www.toiyeuseo.com

ĐT: 09 04 509 204

Quay về đầu
 Trả lời bài  Trả lời bài  Trang  <123
  Share Topic   

Di chuyển nhanh Những sự cho phép của diễn đàn Xem từ trên xuống

Forum Software by Web Wiz Forums® version 11.03
Copyright ©2001-2014 Web Wiz Ltd.

Trang này được hoàn thành trong 0.221 Giây.